Baza wiedzy

Jarmark Jagielloński to nie tylko mnogość wydarzeń i atrakcji, ale także pojęć i zjawisk, z którymi warto się zapoznać. By ułatwić Państwu poznawanie tematu kultury tradycyjnej, przygotowaliśmy skrócony, podręczny słownik pojęć, które mogą być dla Państwa przydatne zarówno podczas festiwalu, jak i poza nim. Zbiory będą przez nas sukcesywnie uzupełniane.

należą do niej ozdoby i rekwizyty, które pełnią (lub dawniej pełniły) ważną rolę w obrzędowości dorocznej i rodzinnej, a także w dekorowaniu wnętrz domów czy miejsc kultu, takich jak kapliczki i krzyże przydrożne. Do tej kategorii należą m.in. wycinanki, pisanki, palmy, ozdoby ze słomy czy bibuły, pająki, różnorodne artefakty kolędnicze, dożynkowe czy weselne. Wiele z nich, nie tylko ze względu na nietrwałość materiału, z którego były wykonywane, ale także zwyczaje i wierzenia związane z poszczególnymi obrzędami (np. nakaz niszczenia/palenia rekwizytów po czasie ich wykorzystania), było co roku lub przy kolejnych okazjach tworzonych od nowa.

Gdy na początku XX wieku bibuła stawała się dostępna także dla mieszkańców wsi, ozdoby z niej wykonane zagościły we wnętrzach domów. Wnosiły do izb kolor i świeżość – szczególnie w tych momentach roku, kiedy za oknem nie było jeszcze prawdziwych kwiatów.

Wymyślne bibułowe bukiety ozdabiały domowe ołtarzyki, a wijące się girlandy zawieszano na ramach świętych obrazów. W okolicach świąt dekoracje z bibuły zdobiły także kapliczki oraz krzyże przydrożne. W niektórych regionach elementy bibułowe pojawiały się też w wielkanocnych palmach.

Dawniej przygotowania do świąt wiązały się także z tworzeniem nowych, kolorowych wycinanek. Przyklejano je później do ścian, by zdobiły wnętrze izby.

W Polsce tradycja wycinankarska jest tak bogata i różnorodna, że trudno w jednym opisie zawrzeć charakterystykę wszystkich jej regionów. Na Lubelszczyźnie znamy głównie jednokolorowe wycinanki w formie koła, na Kurpiach Białych i Zielonych pojawiały się także kształty przypominające stylizowane drzewka. Swój rozpoznawalny styl mają wycinanki rawskie i opoczyńskie, a z pewnością każdy bez problemu wskaże wielobarwną wycinankę łowicką. I zdecydowanie nie są to wszystkie znane w naszym kraju odmiany tej ozdoby.

Wycinanki powstawały niegdyś przy pomocy nożyc do strzyżenia owiec. Z pozoru nieporęczne i toporne, w dłoniach sprawnej wycinankarki zamieniały się w przydatne oraz bardzo precyzyjne narzędzie.

Rzemieślnicy, fotografujcie i pokazujcie swoje prace, by dotrzeć do odbiorców! Nawet gdy korzystacie z aparatu w telefonie komórkowym, pamiętajcie o kilku prostych zasadach. Jakich? Tego dowiecie się z publikacji „Twórz i fotografuj – kilka słów o fotografii produktowej dla rzemieślników tradycyjnych”.

Pobierz publikację Ignacego Tokarczyka